องค์การรัฐอเมริกัน (The Organization of American States : OAS)

ข้อมูลทั่วไป

ที่ตั้ง สำนักงานเลขาธิการฯ ตั้งอยู่ที่กรุงวอชิงตัน สหรัฐอเมริกา
ประเทศสมาชิกปัจจุบัน 35 ประเทศ
ประเทศผู้สังเกตการณ์ถาวร 45 ประเทศ และสหภาพยุโรป

          องค์การรัฐอเมริกัน (OAS) ก่อตั้งขึ้นตามกฎบัตรโบโกตา ณ กรุงโบโกตา สาธารณรัฐโคลัมเบีย เมื่อวันที่ 30 เมษายน ค.ศ. 1948 ในระหว่างการประชุม the Ninth International American Conference จวบจนปัจจุบัน OAS นับว่าเป็นองค์การความร่วมมือทางการเมืองที่เก่าแก่ที่สุดในทวีปอเมริกา

          ความพยายามที่จะก่อตั้งองค์การความร่วมมือของประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกานั้นเริ่มต้นขึ้นภายหลังจากที่ประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกาประกาศเอกราชจากจักรวรรดินิยมยุโรป

          ในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 โดยในปี ค.ศ. 1826 Simon Bolivar รัฐบุรุษผู้นำคนสำคัญของลาตินอเมริกาพยายามรวบรวมประเทศเอกราชใหม่ในช่วงนั้นมารวมตัวกันภายใต้การประชุม Congress of Panama แต่ความคิดริเริ่มดังกล่าวไม่ประสบผลสำเร็จ เนื่องจากการต่อต้านและแทรกแซงจากมหาอำนาจคือ อังกฤษและสเปน จนกระทั่งในปี ค.ศ. 1890 ความพยามยามที่จะสถาปนาองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกาจึงเกิดขึ้นอีกครั้ง โดยมีการจัดการประชุม The First International Conference of American States ขึ้นที่กรุงวอชิงตัน สหรัฐอเมริกา นำมาซึ่งการจัดตั้งองค์การความร่วมมือระดับภูมิภาคแห่งแรกในทวีปอเมริกา คือ International Union of American States โดยมี Commercial Bureau of the American Republics ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานด้านเลขานุการขององค์การดังกล่าว

          โดยจะทำหน้าที่เป็นเพียงองค์การความร่วมมือทางด้านการค้าเป็นส่วนใหญ่ ต่อมาในปี ค.ศ. 1910 Commercial Bureau of the American States ได้ถูกเปลี่ยนชื่อเป็น Pan American Union โดยมีสำนักงานอยู่ที่กรุงวอชิงตัน (ที่ตั้ง OAS ปัจจุบัน) จวบจนการประชุม the Ninth International American Conference ในปี ค.ศ. 1948 ที่ประชุมจึงได้มีการลงนามในกฎบัตรโบโกตาดังที่กล่าวมาแล้ว ให้สถาปนาองค์การความร่วมมือทางการเมืองในทวีปอเมริกาภายใต้ชื่อ Organization of American States (OAS) ขึ้นทำหน้าที่แทน Pan American Union เดิม ซึ่งจะถูกยุบไปภายหลังการประชุมดังกล่าว โดยเหตุนี้จึงกล่าวได้ว่า OAS เป็นองค์การความร่วมมือที่เก่าแก่มีประวัติความเป็นมายาวนาน และมีจำนวนประเทศสมาชิกมากที่สุดในทวีปอเมริกา ตลอดจนเป็นหนึ่งในต้นแบบขององค์การความร่วมมือต่าง ๆ ภายในภูมิภาคที่จะเกิดขึ้นตามมาในระยะหลังด้วย

          วัตถุประสงค์เดิม : ดังที่ได้กล่าวแล้วว่าองค์การรัฐอเมริกัน หรือ OAS นั้นเป็นองค์การความร่วมมือด้านการเมืองระหว่างประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกา โดยเหตุนี้วัตถุประสงค์หลักของ OAS จึงมุ่งเน้นเกี่ยวกับความร่วมมือทางด้านการเมือง ความมั่นคงในภูมิภาค การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งโดยสันติวิธี การส่งเสริมการปกครองในระบอบประชาธิปไตย (ซึ่งถือเป็นเงื่อนไขหลักสำหรับประเทศที่จะเข้าเป็นสมาชิก OAS) โดยเฉพาะอย่างยิ่งความร่วมมือระหว่างประเทศสมาชิกในการต่อต้านการแพร่ขยายของลัทธิคอมมิวนิสต์ในทวีปอเมริกา ซึ่งมีสหภาพโซเวียตและคิวบาเป็นหัวหอกสำคัญ อย่างไรก็ดี ประเทศสมาชิก OAS ยังมีการขยายความร่วมมือระหว่างกันในสาขาอื่น ๆ นอกเหนือจากการเมืองด้วย อาทิ การศึกษา การค้า สังคม วิทยาศาสตร์เทคโนโลยี และวัฒนธรรม เป็นต้น

          วัตถุประสงค์ปัจจุบัน นับตั้งแต่ภาวะสงครามเย็นสิ้นสุดลงในต้นทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา นำไปสู่การที่ประเทศต่าง ๆ ในทวีปอเมริกาต่างพากันปรับเปลี่ยนบทบาทของตนเองในด้านต่าง ๆ ทั้งเศรษฐกิจและการเมือง ให้สอดรับกับความตึงเครียดที่ผ่อนคลายลงและกระแสโลกาภิวัตน์ ดังจะเห็นได้จากมีการเปลี่ยนถ่ายอำนาจจากรัฐบาลเผด็จการทหารมาสู่มือรัฐบาลพลเรือน และการเปลี่ยนแปลงนโยบายเศรษฐกิจแบบรวมศูนย์มาสู่ระบบตลาดเสรี ในหลาย ๆ ประเทศสมาชิก OAS อีกทั้งยังมีการรวมกลุ่มเศรษฐกิจภายในภูมิภาคเกิดขึ้นหลายกลุ่ม เช่น NAFTA, Andean Community, G3 ฯลฯ ซึ่งแม้ว่าในทางการเมือง OAS ยังได้รับการยอมรับในฐานะองค์การหลักทางด้านการเมืองของทวีปอเมริกาอยู่เช่นเดิม หากแต่จากสภาวะการเมืองและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไปดังกล่าว ทำให้ OAS ต้องปรับบทบาทและวัตถุประสงค์ของตน โดยการลดความสำคัญของการต่อต้านการแพร่ขยายของลัทธิคอมมิวนิสต์ลงและหันมาให้น้ำหนักกับการสร้างความร่วมมือเพื่อการพัฒนาระหว่างประเทศสมาชิก ไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจ การค้า การศึกษา สังคม วัฒนธรรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี สิ่งแวดล้อม การป้องกันและปราบปรามการลับลอบค้ายาเสพติดและการฉ้อราษฎร์บังหลวง

          1. สมัชชาใหญ่ (General Assembly)  เป็นองค์กรสูงสุดของ OAS มีขอบเขตหน้าที่ในการพิจารณาสถานการณ์ทั่วไป
งบประมาณ โครงการต่าง ๆ ของหน่วยงานภายใต้ OAS และกำหนดกรอบการปฏิบัติงานให้สำนักเลขาธิการ (General Secretariat) โดยปรกติสมัชชาใหญ่จะเป็นที่ประชุมระดับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของประเทศสมาชิก มีวาระการประชุมสามัญปีละ 1 ครั้ง ซึ่งอาจจัดขึ้นที่ประเทศสมาชิกหรือที่สำนักงานใหญ่ที่กรุงวอชิงตัน สหรัฐอเมริกา ในกรณีที่มีสถานการณ์พิเศษ คณะมนตรีถาวร (Permanent Council) สามารถเรียกประชุมสมัยวิสามัญได้มติของที่ประชุมสมัชชาใหญ่ใช้หลักเสียงข้างมาก โดยประเทศสมาชิกมีสิทธิออกเสียงประเทศละ 1 คะแนน

          2. คณะมนตรีถาวร (Permanent Council) ทำหน้าที่ดูแลการปฏิบัติงานต่าง ๆ ให้เป็นไปตามมติของสมัชชาใหญ่ หรือ ที่ประชุมหารือของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ (Meeting of Consultation of Ministers of Foreign Affairs) และดูแลการปฏิบัติการของคณะกรรมาธิการประจำต่าง ๆ คณะมนตรีประกอบด้วยผู้แทนระดับเอกอัครราชทูตของประเทศต่างๆ โดยมีการจัดประชุมเป็นประจำทุก ๆ 2 สัปดาห์ ที่สำนักงานใหญ่ กรุงวอชิงตัน สหรัฐฯ

          3. สำนักเลขาธิการใหญ่ (General Secretariat) มีหน้าที่ดูแลการดำเนินการโครงการต่าง ๆ ของคณะกรรมาธิการต่าง ๆ ของ OAS ซึ่งได้รับอนุมัติจากสมัชชาใหญ่ โดยมีเลขาธิการ (Secretary General) และผู้ช่วยเลขาธิการ (Assistant Secretary General) ซึ่งได้รับการเลือกตั้งจากสมัชชาใหญ่ ดำรงตำแหน่งวาระละ 5 ปีเป็นหัวหน้าสำนักงานเลขาธิการคนปัจจุบันคือนายซีซาร์ การ์วิเรีย ตรูฆิโย (Cesar Gaviria Trujillo) อดีตประธานาธิบดีโคลัมเบีย นอกจากนี้ สมัชชาใหญ่ได้แต่งตั้งเลขาธิการอาวุโส (senior secretariat officials) และรองเลขาธิการทำหน้าที่ควบคุมและดูแลการดำเนินงานของแต่ละหน่วยงาน เช่น คณะกรรมาธิการด้านการพัฒนา (Inter-American Council for Integral Development: CIDI) คณะกรรมาธิการควบคุมและปราบปรามยาเสพติด (the Inter-American Drug Abuse Control Commission: CICAD) คณะกรรมาธิการด้านสิทธิมนุษยชน (Inter-American Commission on Human Rights : IACHR) และหน่วยงานส่งเสริมการพัฒนาการปกครองระบอบประชาธิปไตย (Unit for Promotion of Democracy : UPD)

          4. คณะกรรมาธิการฯ  OAS มีคณะกรรมาธิการที่สำคัญ ๆ ได้แก่ Inter-American Council for Integral Development (CIDI), Inter-American Juridical Committee (IAJC), Inter-American Commission on Human Rights (IACHR)

          - คณะกรรมาธิการเพื่อการพัฒนา (Inter-American Council for Integral Development : CIDI) ก่อตั้งโดยกฎบัตรมานากัว (Managua Protocol) เพื่อทำหน้าที่แทน คณะกรรมาธิการเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรม โดยทำหน้าที่ดูแลการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา วิทยาศาสตร์ ทั้งในด้านแนวนโยบาย ส่งเสริมกิจกรรมและส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศสมาชิกเพื่อการพัฒนาด้านต่าง ๆ เช่น การสร้างงานแลกเปลี่ยนและถ่ายโอนเทคโนโลยี การส่งเสริมระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตย การพัฒนาแบบยั่งยืนในด้านการท่องเที่ยว สิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรม และการแก้ปัญหา ความยากจนในหมู่ประเทศสมาชิก

          - คณะกรรมาธิการตุลาการ (Inter-American Juridical Committee-IJC) มีหน้าที่ให้คำปรึกษาด้านกฎหมาย ส่งเสริมการพัฒนากฎหมายระหว่างประเทศ และศึกษาประเด็นทางกฎหมายเกี่ยวกับการรวมกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาในทวีปอเมริกา คณะกรรมาธิการฯ ประกอบด้วยตุลาการจำนวน 11 คน ซึ่งได้รับเลือกตั้งจากสมัชชาใหญ่และมีวาระการดำรงตำแหน่ง
คราวละ 4 ปี

          - คณะกรรมาธิการด้านสิทธิมนุษยชน (Inter-American Commission on Human Rights: IACHR) เป็นองค์กรอิสระ ประกอบด้วยสมาชิกของคณะกรรมาธิการที่ได้รับเลือกตั้งอย่างอิสระและไม่ได้ถือเป็นตัวแทนรัฐบาลของประเทศสมาชิกจำนวน 7 คน คณะกรรมาธิการด้านสิทธิมนุษยชนมีสิทธิพิเศษที่จะสืบสวนเรื่องสิทธิมนุษยชนได้โดยไม่ต้องขออนุมัติจากเลขาธิการและสมัชชาใหญ่ขององค์การรัฐอเมริกัน โดยพิจารณาประเด็นด้านสิทธิมนุษยชนบนพื้นฐานของ American Declaration of the Rights and Duties of Man ปี ค.ศ. 1948 และ American Convention on Human Rights ปี ค.ศ. 1969 คณะกรรมาธิการด้านสิทธิมนุษยชนมีหน้าที่ในการจัดทำรายงานประจำปีเรื่องปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนและสถานะด้านสิทธิมนุษยชนของประเทศสมาชิก

          5. หน่วยงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับ OAS การดำเนินโครงการต่าง ๆ ระหว่างประเทศสมาชิกยังสามารถดำเนินการภายใต้หน่วยงานอิสระอื่น ๆ ซึ่งอาจได้รับความสนับสนุนด้านงบประมาณ และเงินทุนบางส่วน หรือทั้งหมดจาก OAS โดยมีขอบข่ายความร่วมมือครอบคลุมด้านการเกษตรแรงงาน ทรัพย์สินทางปัญญา กฎหมายระหว่างประเทศ การขนส่ง โทรคมนาคม การสาธารณสุข การเดินทาง สถิติ การท่องเที่ยว ฯลฯ หน่วยงานที่สำคัญ ๆ อาทิ Inter-American Children’s Institute, Inter-American Commission on Women, Inter-American Defense Board, Inter-American Development Bank, Inter -American Institute for Cooperation in Agriculture ฯลฯ

          ในสภาวะสถานการณ์โลกที่เปลี่ยนแปลงไปในปัจจุบัน ประเทศต่างๆ หันมาให้ความสนใจขยายความสัมพันธ์ระหว่างกันมากขึ้นโดยไม่เฉพาะแต่จะให้ความความสำคัญเฉพาะต่อประเทศเพื่อนบ้านหรือประเทศมหาอำนาจเท่านั้น รัฐบาลไทยเองก็ได้ตระหนักถึงข้อเท็จจริงดังกล่าว จึงได้มีนโยบายแน่ชัดที่จะขยายความสัมพันธ์กับประเทศในภูมิภาคต่างๆ มากขึ้น และเห็นว่า ลาตินอเมริกาเป็นภูมิภาคที่มีประชากรจำนวนมาก มีพลังทางเศรษฐกิจ มีพัฒนาการด้านต่างๆ อย่างรวดเร็ว และเป็นแหล่งทรัพยากรของโลก ทั้งยังมีระดับการพัฒนาใกล้เคียงกับไทย ประกอบกับไทยมีความสัมพันธ์ระดับทวิภาคีที่ราบรื่นกับประเทศต่างๆ ในภูมิภาค จึงเห็นว่าไทยกับลาตินอเมริกาจะสามารถเพิ่มพูนความสัมพันธ์ เพื่อศึกษาแลกเปลี่ยนประสบการณ์ แนวทางแก้ไขปัญหาต่างๆ และให้สามารถใช้ศักยภาพของกันและกันอย่างเต็มที่เพื่อผลประโยชน์ร่วมกัน

          เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ข้างต้น ไทยเล็งเห็นว่าองค์การรัฐอเมริกัน (Organization of American States: OAS) เป็นองค์กรเก่าแก่และมีสมาชิกเป็นประเทศในทวีปอเมริกาถึง 35 ประเทศ ครอบคลุมประเด็นที่อยู่ในความสนใจหลากหลายทั้งทางการเมือง สังคม และมีส่วนสนับสนุนด้านความร่วมมือทางเศรษฐกิจของภูมิภาคอเมริกาด้วย รัฐบาลไทยจึงได้อาศัยโอกาสครบรอบ 50 ปี ของการสถาปนาองค์การรัฐอเมริกัน สมัครเข้าเป็นผู้สังเกตการณ์องค์การรัฐอเมริกันและได้รับการรับรองเมื่อวันที่ 16 กันยายน 2541 โดยแต่งตั้งเอกอัครราชทูต ณ กรุงวอชิงตัน เป็นผู้สังเกตการณ์ถาวร

          ที่ผ่านมาไทยได้อาศัยสถานะผู้สังเกตการณ์ถาวร OAS ติดตามความเคลื่อนไหวและพัฒนาการของประเทศต่างๆ ในทวีปลาตินอเมริกา โดยให้ผู้สังเกตการณ์เข้าร่วมสังเกตการณ์การประชุมต่างๆ ของ OAS อาทิ ประชุมด้านการเก็บกู้ทุ่นระเบิดของ OAS เมื่อเดือนมกราคม 2542 และการประชุมสมัชชาใหญ่ OAS ที่กัวเตมาลา เมื่อวันที่ 6-9 มิถุนายน 2542 ที่กัวเตมาลา นอกจากนั้น ยังได้ร่วมประชุมเกี่ยวกับการแก้ไขข้อพิพาท การส่งเสริมการป้องกันมิให้เกิดข้อพิพาทโดยการใช้มาตรการสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจ ในฐานะที่ไทยเป็นประธาน ARF เมื่อวันที่ 5 เมษายน 2543 ซึ่งจากการเข้าร่วมสังเกตการณ์ประชุมเหล่านี้ นอกจากจะเปิดโอกาสให้ไทยได้ศึกษาพัฒนาการของทวีปอเมริกา ทำให้มีความถูกต้องฉับไวในการดำเนินนโยบายต่อภูมิภาคดังกล่าว ยังจะสามารถนำประสบการณ์เหล่านั้นมาศึกษาและอาจปรับ/สนับสนุนการใช้กับแนวนโยบายของไทยและของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย โดยในปี 2543 ไทยได้ส่งผู้แทนเข้าร่วมสังเกตการณ์การประชุมสมัชชาใหญ่ OAS ซึ่งจะจัดขึ้น ณ เมืองวินด์เซอร์ ประเทศแคนาดา ระหว่างวันที่ 4-6 มิถุนายน 2543 ซึ่งไทยได้กำหนดกรอบความสนใจของไทยต่อประเด็นต่างๆ ของ OAS อย่างชัดเจนมากขึ้น โดยให้ความสำคัญกับประเด็นความมั่นคงของมนุษย์ (human security) ความมั่นคงในภูมิภาค การกำจัดทุ่นระเบิด และการปรับโครงสร้างของ OAS และในปี 2544 ได้ส่งผู้แทนไปร่วมการประชุมสมัชชาฯ ระหว่างวันที่ 3-5 มิ.ย. 2544 ที่กรุงซานโฆเซ ประเทศคอสตาริกา โดยให้ความสำคัญกับประเด็นการจัดตั้ง FTAA การจัดทำกฎบัตรประชาธิปไตย (Democratic Charter) และการปรับปรุงสิทธิมนุษยชนในทวีปอเมริกา

          ไทยได้อาศัย OAS เป็นช่องทางในการพัฒนาความสัมพันธ์ฉันท์มิตรกับประเทศในภูมิภาคนี้ โดยได้มีการพบปะระหว่างบุคคลสำคัญของสองฝ่าย อาทิ การที่นาย Cesar Gaviria Trujillo เลขาธิการ OAS เข้าเยี่ยมคารวะนายสุรินทร์ พิศสุวรรณ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ระหว่างการเยือนไทยเป็นการส่วนตัวเมื่อเดือนสิงหาคม 2542 และรัฐมนตรีว่าการฯ ได้พบกับ Chairman in Office ของ OAS เมื่อเดือนกันยายน 2542 นอกจากนั้น ไทยยังได้มอบเงินช่วยเหลือแก่เวเนซุเอลาเมื่อครั้งที่ประสบวาตภัยและโคลนถล่มเมื่อเดือนธันวาคม 2542 การให้เงินช่วยเหลือแก่เอลซัลวาดอร์เมื่อครั้งเกิดแผ่นดินไหว เมื่อเดือนมกราคม 2544 การให้เงินช่วยเหลือแก่เปรูเมื่อครั้งเกิดแผ่นดินไหว เมื่อเดือนมิถุนายน 2544 ซึ่งเวเนซุเอลา เอลซัลวาดอร์ เปรูและ OAS ได้แสดงความขอบคุณในไมตรีจิตของไทย ล่าสุด ไทยได้มอบเงินช่วยเหลือให้แก่เบลิซและคิวบา ซึ่งประสบวาตภัยในเดือนตุลาคม 2544 อีกด้วย เหตุการณ์ต่างๆ ดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงความตั้งใจจริงของไทยที่จะพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับประเทศในทวีปอเมริกา และแสดงบทบาทอย่างเป็นรูปธรรมของไทยในฐานะประเทศผู้สังเกตการณ์ OAS

 ข้อมูลจากเว็บไซต์ กระทรวงการต่างประเทศ